بهگزارشپایگاهخبریعدلابراز/الجزیره در یادداشتی تحلیلی به بررسی این پرسش کلیدی پرداخته که چرا با وجود جنگ و تحریمهای گسترده آمریکا و اسرائیل، اقتصاد ایران به نقطه فروپاشی نرسیده است. این رسانه با استناد به گزارشهای بلومبرگ، نیویورک تایمز و گاردین، تصریح کرده که تهران با تکیه بر «سیاست اقتصاد مقاومتی» و «ناوگان سایه» نفتی، توانسته از طوفان اقتصادی جان سالم به در ببرد.
اقتصاد ایران پیش از جنگ؛ آمادهباش در برابر طوفان
به گزارش الجزیره، اقتصاد ایران پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل، از پیش دستوپنجهنرم میکرد. تورم افسارگسیخته، کاهش ارزش پول ملی و افت سطح رشد اقتصادی، تصویر روشنی از اقتصاد ایران در آستانه جنگ بود. سپس حملات گسترده آغاز شد و بسیاری از تأسیسات حیاتی کشور را هدف قرار داد تا بیکاری را افزایش دهد و توان تولیدی ایران را تضعیف کند.تابآوری شگفتانگیز؛ روایتی که غربیها را متعجب کرداما آنچه الجزیره به نقل از منابع غربی بر آن تأکید کرده، این واقعیت است که علیرغم فشارهای فزاینده، اقتصاد ایران هرگز به مرحله فروپاشی نرسید. به اعتراف بلومبرگ که الجزیره آن را بازتاب داده، تهران توانست این فشارها را تحمل کند؛ آن هم به لطف تجربه طولانیمدت خود در مقابله با جنگها و تحریمهای اقتصادی.
الجزیره در ادامه گزارش خود نوشته است که در همین حال، قیمتها همچنان صعودی بودند و سطح زندگی اکثریت مردم کاهش یافت. گزارش اخیر بانک مرکزی ایران از جهش گسترده نرخ تورم حکایت دارد؛ نرخی که به ۷۷.۲ درصد در مبنای سالانه رسید و بالاترین رقم تورم از سال ۱۹۴۲ (۱۳۲۱ خورشیدی) و دوران جنگ جهانی دوم محسوب میشود.الجزیره به نقل از آرمان خالقی، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران، آورده است: «نمیتوان جهش شدید قیمتها را به یک دلیل واحد نسبت داد.» خالقی در گفتوگو با الجزیره این وضعیت را «طوفان کامل اقتصادی» نامید و افزود: «ما با همپوشانی مرگباری میان حذف ارز ترجیحی (نرخ ارز یارانهای برای تأمین کالاهای اساسی)، آثار تورمی جنگ آمریکا و اسرائیل، افزایشهای سالانه دستمزدها و قیمت انرژی و در نهایت محاصره دریایی که زنجیرههای واردات و صادرات را مختل کرد، مواجه هستیم.(الجزیره:فراوانی روغن در فروشگاهها پس از افزایش قیمت)
چشمانداز خسارت؛ ۲۷۰ میلیارد دلار و سالها زمان برای بازسازی
به نوشته بلومبرگ شش هفته حملاتی که پیش از توافق آتشبس در آوریل گذشته انجام شد، بر اساس اعلام دولت ایران، خساراتی بالغ بر ۲۷۰ میلیارد دلار به اقتصاد کشور وارد کرده است.این رقم سهم عمدهای از تولید ناخالص داخلی ایران را تشکیل میدهد که طبق دادههای بانک جهانی در سال ۲۰۲۴ بالغ بر ۴۷۵ میلیارد دلار بوده است. به گزارش همان منبع، فرآیند بازسازی هزینهبر خواهد بود و سالها طول میکشد.
مهمترین وجوه بحران کنونی
بلومبرگ اشاره کرده که اقتصاد ایران با شاخصهای فشاری مانند نرخ تورم سالانه ۷۷ درصدی (بر اساس اعلام بانک مرکزی) مواجه است. همچنین به دلیل بمباران برخی تأسیسات، هزاران شرکت دچار اختلال در فعالیت شدهاند.صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که تولید ناخالص داخلی ایران امسال ۶.۱ درصد کاهش یابد که این انقباض در شرایط جنگی قابل ارزیابی است. برخی خانوادههای ایرانی نیز برای تأمین کالاهای اساسی از وام استفاده کردهاند.در بخش اشتغال، معاون وزیر کار ایران از کاهش نزدیک به یک میلیون فرصت شغلی خبر داده و قطعی شبکه اینترنت نیز بخشی از نیروی کار بهویژه جوانان را متأثر کرده است. همچنین برنامه عمران ملل متحد (UNDP) برآورد کرده که ممکن است ۴ میلیون نفر (حدود ۵ درصد جمعیت) با کاهش درآمد، وارد طیفهای کمدرآمدتر شوند؛ موضوعی که دولت ایران با اتکا به سیاستهای حمایتی و اقتصاد مقاومتی در حال مدیریت آن است.
راهبردهای تهران برای جلوگیری از فروپاشی؛ از «ناوگان سایه» تا «اقتصاد مقاومتی»
بلومبرگ تصریح کرده است که تهران بر «ناوگان سایه» نفتکشهای خود تکیه کرد تا صادراتش به چین که واردکننده اصلی نفت ایران است ادامه یابد. بلومبرگ افزود که تهران پیش از برقراری محاصره دریایی آمریکا، صادرات نفت خود را تسریع کرد و از افزایش قیمتهای نفت نیز سود برد.دولت ایران همچنین مجموعه اقدامات حمایتی برای تأمین کالاهای اساسی در بازار داخلی به کار بست که از آن جمله است: ممنوعیت صادرات بسیاری از کالاهای اساسی از جمله مواد غذایی و محصولات کشاورزی، ممنوعیت صادرات برخی فرآوردههای پتروشیمیایی و ورقهای فولادی، اعلام بانک مرکزی ایران مبنی بر اولویت دادن به تخصیص منابع ارزی برای واردات کالاهای اساسی، توسعه تجارت از طریق جادهها و خطوط آهن با پاکستان، افغانستان و چین، و افزایش اتکا به بنادر دریای خزر در شمال که به طور سنتی محل تجارت با روسیه بوده است. بلومبرگ نوشته است که تهران از سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۲) به طور رسمی سیاست «اقتصاد مقاومتی» را دنبال میکند؛ سیاستی که رهبر فقید انقلاب، آیتالله خامنهای، آن را مطرح کردند. این سیاست به دنبال حمایت از تولید داخلی و خودکفایی هرچه بیشتر در کالاهای اساسی برای کاهش وابستگی به واردات و محدود کردن توان غرب برای اعمال فشار بیشتر بر اقتصاد ایران است. بلومبرگ اعتراف کرده که این سیاست پیشرفت قابل توجهی داشته، به ویژه در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ که تحریمها علیه تهران را تشدید کرد. نبود رقابت از سوی کالاهای غذایی و محصولات وارداتی به تداوم این سیاست کمک کرد و باعث گسترش تولید داخلی شد.
چالش بازسازی و شرط رفع تحریمها
الجزیره در ادامه به نقل از نیویورک تایمز ادعا کرده که ایران به دنبال آن است که توافق با واشنگتن شامل ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری بینالمللی برای دوران پس از جنگ باشد و واشنگتن تسهیل فعالیت این صندوق را تضمین کند. یک مقام ایرانی و یک دیپلمات به این روزنامه گفتهاند ارزش این صندوق ممکن است به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برسد.الجزیره در پایان گزارش خود تاکید کرده است که ایران خواستار توقف تحریمهاست؛ اقدامی که توانایی بازسازی را در دوره پساجنگ تقویت میکند و به کشور اجازه میدهد آزادانه و بدون مانع با سایر کشورها تجارت کند. رفع تحریمها، در صورت تحقق، به افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی نیز منجر خواهد شد؛ چراکه ایران در حال حاضر به دلیل فشار این تحریمها، نفت خود را با قیمتهای تخفیفخورده و از طریق ناوگان سایه صادر میکند.
